حسين مير حيدر

109

معارف گياهى ( فارسى )

انجام مىشود . قلمهء آن در تابستان گرفته مىشود و در نهالستان كاشته مىشود . معمول‌ترين روش ازدياد آن كاشت پاجوشهاى ريشه‌دار آن است . قلمه‌ها معمولا در پاييز ريشه‌دار مىشوند و آمادهء انتقال به زمين اصلى هستند و روى خطوطى با فاصلهء يك متر و فاصلهء بين قلمه‌ها 60 سانتىمتر كاشته مىشود . برداشت برگ 3 - 2 بار در ماه‌هاى خرداد تا مرداد تا اوايل پاييز انجام مىشود . اين درختچه سرماى چند درجهء زير صفر را تحمل نمىكند . درختچه به‌ليمو بومى امريكاى جنوبى ، شيلى ، پرو و آرژانتين است ولى در حال حاضر در ساير مناطق دنيا پرورش داده مىشود و از برگهاى آن اسانس به‌ليمو مىگيرند كه در صنعت عطرسازى كاربرد دارد . در ايران نيز اين درختچه پرورش داده مىشود . در شمال ايران در هواى آزاد خوب رشد مىكند ولى در مناطق سردسير ايران بايد در گلخانه نگهدارى شود . تركيبات شيميايى از نظر تركيبات شيميايى در اين گياه وجود يك مادهء تلخ و اسانس روغنى فرّار به نام اسانس وربنا « 1 » مشخص شده است . اين اسانس كه از برگهاى درختچه به‌ليمو و سرشاخه‌هاى آن گرفته مىشود در حدود 7 / 0 - 1 / 0 درصد است . محلول 2 - 1 درصد اين اسانس حشره‌كش مؤثرى است [ S . G . I . M . P ] . خواص - كاربرد از برگهاى درختچه به‌ليمو براى معطّر كردن آشاميدنىها و سالاد ميوه و ژله‌ها استفاده مىشود . جوشاندهء برگها و گلهاى به‌ليمو را به عنوان تب‌بر ، آرام‌بخش ، ضد نفخ و ضد اسپاسم و آرام‌كنندهء اعصاب مىخورند . [ اشتاين متز ] . به‌طور كلى برگها و سرشاخه‌هاى گلدار و ساقه‌هاى جوان و گلهاى گياه در طب سنتى مستعمل است . از دم‌كردهء 5 گرم برگ خشك در دو فنجان آب جوش مانند چاى براى تقويت معده ، رفع درد شكم ، دل‌پيچه ، كاهش نفخ ، رفع تپش قلب ، تسكين ميگرن ، سرگيجه ، رفع صداهاى گوش ، رفع خستگى بدن و آرامش اعصاب مىخورند . ضماد له كردهء برگهاى آن براى التيام زخم مفيد است .

--> ( 1 ) . Verbena Oil